www.lornetka.COM.pl - najczęściej zadawane pytania
1 Powiększenie
2 Średnica obiektywu
3 Jakie znaczenie ma źrenica dla obserwacji
4 Średnica wiązki światła wychodząca z okularu (zrenica wyjścia)
5 Sprawność (liczba) zmierzchowa
6 Dlaczego powłoki antyrefleksyjne są takie ważne?
7 Ostrość na brzegach
8 Co to jest pole widzenia?
9 Jaką lornetkę wybrać do obserwacji dziennych?
10 Jaką lornetkę wybrać do obserwacji o zmroku?
11 Jakie wymagania stawiamy lornetkom nocnym?
12 Jakimi środkami konserwować optykę?
13 Dlaczego niektóre lornetki napełniane są azotem?
14 Współczynnik postrzegania szczegółów w ciemności
15 Dlaczego kolimacja lornetki jest taka ważna?
16 Co to jest rozstaw okularów?
17 Na co zwrócić uwagę kupując lornetkę Carl Zeiss Jena?
   
1 Powiększenie
Jest zawsze podawane jako pierwsza cyfra przy oznaczeniu lunety lub lornetki. Przykładowo, przy powiększeniu 8x sarna widziana z odległości 100 m wygląda jakby była oddalona od nas o 12,5 m (100 m podzielone przez 8 =12,5m). W przypadku lornetek preferowane powiększenia to 7 i 8 razy. Największe powiększenie przy obserwacji z wolnej ręki to 10x. Przy wyższych powiększeniach duży wpływ na obserwację ma każdy ruch ciała, nawet taki jak oddech lub puls.


2 Średnica obiektywu
W przypadku lornetek średnica obiektywu podawana jest jako druga liczba (np. przy oznaczeniu 8x56 średnica obiektywu wynosi 56 mm). Wielkość i jakość obiektywu ma ogromne znaczenie dla sprawności lornetki czy też lunety celowniczej. Można stwierdzić, że im większa średnica obiektywu, tym więcej światła dociera do oka. Należy jednak pamiętać, że wpływ na ilość światła docierającą do oka ma również powiększenie.


3 Jakie znaczenie ma źrenica dla obserwacji
Źrenica oka w ciągu dnia ma średnicę 2-3 mm, a w czasie zmroku rozszerza się w zależności od wieku, aż do 7 mm. Ważne jest aby wiązka światła wychodząca z okularu i trafiająca do oka nie miała średnicy mniejszej niż 2 mm, ani też większej niż 7 mm (sprawność zmierzchowa 49), ponieważ powyżej tej wartości nie będzie mogła być w pełni wykorzystana przez oko


4 Średnica wiązki światła wychodząca z okularu (zrenica wyjścia)
Jest to jasny krążek dający się zaobserwować na soczewce okularu obserwowanego z odległości 25 cm przy lornetce/lunecie skierowanej w kierunku np. jasnego nieba. Średnica tego krążka jest ilorazem średnicy obiektywu podzielonego przez powiększenie. W przypadku instrumentu optycznego o parametrach 10x50 średnica tej wiązki wynosi 5 mm


5 Sprawność (liczba) zmierzchowa
Opisuje sprawność lornetki bądź lunety w warunkach ograniczonej widoczności. Wylicza się ją jako pierwiastek kwadratowy iloczynu średnicy obiektywu (w mm) i powiększenia. Przykład: 8x50=400, pierwiastek kwadratowy z 400 = 20. Tak więc luneta/lornetka o parametrach 8x50 ma sprawność zmierzchową 20. Im wyższa liczba tym luneta/lornetka bardziej się nadaje do obserwacji o zmierzchu lub w nocy. Na tym przykładzie widać dlaczego lornetka o parametrach 6x30, (dająca średnicę wiązki 5mm) będzie po zmroku ustępowała lornetce o parametrach 10x50, pomimo takiej samej średnicy wiązki wychodzącej z okularu - pomiędzy tymi instrumentami optycznymi jest ogromna różnica w sprawności zmierzchowej (13,4 vs 22,5!).


6 Dlaczego powłoki antyrefleksyjne są takie ważne?
Przy przechodzeniu światła przez soczewkę jego część jest tracona na skutek odbicia się od powierzchni szkła. Przy okazji pogorszeniu ulega kontrast obrazu. Aby tego uniknąć, od 2 połowy XIX w na powierzchnię soczewek nanosi się warstwy antyrefleksyjne. Mają one kolor od niebieskiego aż po purpurowy w zależności od producenta (powłoki o kolorze rubinowym występują w optyce bazarowej i niewiele mają wspólnego z warstwami antyrefleksyjnymi). Dzięki tym powłokom przepuszczalność soczewek dla światła rośnie w przybliżeniu o 1/3 przy jednoczesnej poprawie kontrastu i ostrości.


7 Ostrość na brzegach
W środku pola widzenia ostrość jest zawsze największa. Odpowiednio do marki produktu i jego ceny im bliżej brzegu soczewki tym ostrość jest niższa.


8 Co to jest pole widzenia?
Określa szerokość w metrach pola widzianego w odległości 100 m. Im większe powiększenie tym węższe pole widzenia


9 Jaką lornetkę wybrać do obserwacji dziennych?
Powinna wystarczyć lornetka o powiększeniu 6 - 8 x i średnicy obiektywu 20-32 mm. Do obserwacji w górach zalecane są lornetki o 10-krotym powiększeniu


10 Jaką lornetkę wybrać do obserwacji o zmroku?
Jako uniwersalne zalecane są lornetki o powiększeniu 7-10x, o średnicy obiektywu od 40 do 56 mm. Ich wymiary i waga są wprawdzie większe w porównaniu z lornetkami dziennymi ale rekompensowane jest to lepszą sprawnością.


11 Jakie wymagania stawiamy lornetkom nocnym?
Oprócz wysokiej sprawności zmierzchowej niezmiernie ważna jest tutaj JAKOŚĆ elementów optycznych. Ponieważ tych instrumentów optycznych używa się tylko do polowania z zasiadki, ich wymiary i waga odgrywają drugorzędną rolę. Nie muszę dodawać że te lornetki/lunety należą do najdroższych instrumentów optycznych. Dla młodszych kolegów (do 35 roku życia) wystarczające są lunety o stałym powiększeniu 8x56. W przypadku tych lunet zrenica wyjśc ia ma 7mm średnicy, co w przybliżeniu odpowiada wartości do jakiej maksymalnie rozszerza się zrenica oka człowieka w tym wieku. Niestety wraz z wiekiem zrenica oka traci część swoich zdolności adaptacyjnych i w starszym wieku rozszerza się max do 5 mm. W takim przypadku, kiedy zrenica wyjścia jest większa od zrenicy oka część światła nie może zostać zabsorbowana przez organ wzroku i jest tracona. I tutaj ogromne usługi oddają nam lunety nastawne! W tym miejscu podeprę się prostymi rachunkami. Jako że zrenicę wyjścia otrzymujemy z podzielenia średnicy obiektywu (np 56 mm) przez powiększenie, to wartość zrenicy wyjścia odpowiadającą wymaganiom oka 65 latka osiągniemy ustawiając powiększenie na 11x (56mm/11=5.1mm).


12 Jakimi środkami konserwować optykę?
Polecam dobre płyny do czyszczenia okularów (dostępne w salonach optycznych) oraz ściereczki z mikrofazy. Ze względu na swoje właściwości antystatyczne ściereczka ta służy do przecierania szkieł "na sucho" ściągając kurz ze szkła. Płyn natomiast służy do usuwania bardziej opornych zabrudzeń. Oprócz odpowiednich detergentów posiada również właściwości antystatyczne (kurz nie będzie przylegał do szkła) oraz przeciwdziałające zaparowywaniu powierzchni. Po spryskaniu szkła płyn należy DELIKATNIE wytrzeć do sucha spraną szmatką bawełnianą (sprana szmatka nie pozostawia fragmentów włókna). Od czasu do czasu szmatkę bawełnianą należy przeprać w wodzie z płynem do mycia naczyń.


13 Dlaczego niektóre lunety i lornetki napełniane są azotem?
Azot znajdujący się w środku instrumentu optycznego zapobiega jego zaparowaniu od wewnątrz (luneta zaparowana od środka staje się przez pewien czas przedmiotem bezużytecznym). Dobry optyk przed skręceniem lunety po demontażu wygrzewa ją w piecu tak aby upewnić się że wewnątrz nie będzie znajdowało się wilgotne powietrze, które w określonych warunkach mogłoby być przyczyną zaparowania szkieł od wewnątrz.


Jest to zjawisko które wpływa na pogorszenie celności przy strzelaniu przez lunetę. Spróbuję wyjaśnić na czym polega błąd paralaxy na przykładzie zegarka wskazówkowego: załóżmy że mała wskazówka znajduje się na godzinie ósmej a duża na dwunastej. Patrząc prostopadle stwierdzimy że jest godzina 8:00. Jeżeli jednak spojżymy pod kątem to będziemy przekonani że do ósmej mamy jeszcze minutę lub że właśnie spózniliśmy się na pociąg, w zależności czy będziemy spoglądać z prawej czy z lewej strony. Podobne zjawisko zachodzi w lunecie, kiedy to obraz pozorny tworzy się przed (lub za) miejscem, w którym umieszczony jest krzyż celowniczy co jest spowodowane różną (większą lub mniejszą) odległością od celu niż ta do której luneta jest ustawiona. Oczywiście gdy oś lunety będzie znajdowała się IDEALNIE z osią naszej zrenicy, to o żadnym błędzie nie może być mowy (analogia do patrzenia prostopadle na tarczę zegarka). Jednak w przypadku nawet niewielkiego odchylenia oka od osi optycznej lunety przestrzeliny będą się układały obok miejsca w które celujemy. Typowe lunety myśliwskie mają ustawioną paralaksę na 90-100 m, gdyż taka odległość sprawdziła się najlepiej w praktyce. Lunety montowane na broni śrutowej (np na pompkach) mają ustawioną paralaksę na 50 m z oczywistych względów. Precyzyjne lunety tarczowe (również tańsze lunety mniej uznanych producentów) mają regulację paralaksy najczęściej pierścieniem na obiektywie, który umożliwia eliminację błędu paralaksy przy założeniu że właściwie oszacujemu odległość od celu.


14 Współczynnik postrzegania szczegółów w ciemności
(jest to kopia mini-artykułu autorstwa kolegi Pawła z pewnego portalu internetowego. Tekst został zamieszczony za zgodą autora)

Tytuł dość dziwny, lecz przy braku polskiej nazwy użyłem dosłownego tłumaczenia z angielskiego. Od pewnego już czasu nosiłem się z zamiarem napisania na ten temat lecz ciągle brakowało czasu. Dziś zmobilizował mnie problem polowania w nocy w którym padło pojęcie liczby zmierzchowej lunety jako parametru określającego jej jasność. Nic bardziej błędnego, liczba zmierzchowa jest jedynie wielkością określającą ilość światła padającego na 1 mm odbiornika! Dopiero wielkość tego odbiornika decyduje o faktycznie odebranej ilości światła. Jest tu jednak pewien hak, nawet największy odbiornik nie odczyta więcej światła niż zostanie mu podane, innymi słowy odbiornik 20 mm i odbiornik 5 mm zarejestrują tą samą ilość światła jeśli zostanie podane tylko na 3 mm środka odbiornika.
Przechodząc do interesujących myśliwego konkretów, liczba zmierzchowa jest pierwiastkiem z iloczynu średnicy obiektywu i krotności lunety. Całość wyłapanego przez lunetę światła rzucana jest na oko patrzącego, w wiązce nazywanej zrenicą wyjściową lunety a stanowiącej iloraz średnicy obiektywu i krotności lunety. Oko ludzkie przetworzy na obraz tylko tą część światła, która zostanie skierowana na zrenicę oka. Innymi słowy, jeśli zrenica wyjściowa lunety jest mniejsza od średnicy oka to całość rzucanego światła zostanie przetworzona, w przypadku przeciwnym tylko jego część. Tak dochodzimy do współczynnika zmierzchowego lunety stanowiącego iloczyn liczby zmierzchowej i mniejszej ze zrenic: wyjściowej lunety i średnicy oka, a przedstawiającego faktyczną jasność lunety o transmisji światła 100%. Całość problemu komplikuje jeszcze znajomość średnicy zrenicy własnego oka. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że średnica ta osiąga maksimum 8 mm w wieku od 15 do 20 lat, pózniej kurczy się z prędkością 1 mm na 10 lat.
Ma rację kolega Tomasz pisząc że 'Elite 4200 6-24x40 ... tu liczba zmierzchu przy x24 to aż 31'. Cóż z tego skoro zrenica wyjściowa wynosi zaledwie 1.7 mm i w efekcie otrzymujemy współczynnik zmierzchowy wynoszący 51.6. Ta sama luneta w ustawieniu 6x40 będzie mieć liczbę zmierzchową zaledwie 15.5 ale zrenicę wyjściową 6.7 mm, w efekcie przeciętny myśliwy w wieku poniżej 45 lat uzyska współczynnik zmierzchowy wynoszący 74.4, czyli 45% wyższy.
Ta część rozważań znana jest zapewne wielu Kolegom, problem powstaje dopiero przy próbie uwzględnienia transmisji światła lunety. Dla wszystkich jest oczywiste, że im wyższa transmisja tym lepiej, ale nikt chyba nie wie jaka jest faktyczna zależność pomiędzy transmisją światła a widzialnością obrazu w lunecie. Kilka tygodni temu, szukając w internecie próby rozwiązania tego problemu, jedna z wyszukiwarek przeniosła mnie na jakieś anglojęzyczne forum astronomiczne, gdzie znalazłem bardzo ciekawe opracowanie. Wprawdzie odległe ciała niebieskie to nie to samo co interesujące nas dziki, krzaki, zarośla i plamy na śniegu ale analogii jest sporo, w końcu w obu przypadkach chodzi o rozróżnianie szczegółów i utratę kontrastu. Autorzy opracowania wyszli z założenia że percepcja obrazu przez siatkówkę oka opiera się o zasadę rozłożenia punktów światłoczułych na pewnej powierzchni, czyli jest identyczna z zasadą działania matrycy aparatu fotograficznego. Następnie wykonano dwa doświadczenia. Pierwsze polegało na fotografowaniu nieba przy liniowym zmniejszaniu transmisji światła poprzez zwiększanie przysłony i liczeniu widocznych szczegółów. Próbę powtarzano wielokrotnie, w różnych porach nocy i na różnych częściach nieba, lecz zawsze przy bardzo dobrej widoczności, w sumie wykonano i opracowano blisko 1000 zdjęć. Doświadczenie drugie opierało się na praktycznym spostrzeżeniu, że w miarę zaniku oświetlenia giną w pierwszej kolejności małe szczegóły, zajmujące na obrazie niewiele ponad 1 pixel, czyli niejako spada rozdzielczość siatkówki oka. Wybrano najlepsze zdjęcia, wielokrotnie skanowano je na profesjonalnym skanerze bębnowym stopniowo zmniejszając jego rozdzielczość, a następnie liczono ilość rozróżnianych detali. W obu przypadkach komputer opracował niemal identyczny algorytm, sprowadzający się w bliskim przybliżeniu do stwierdzenia, że ilość rozróżnianych szczegółów jest proporcjonalna do kwadratu transmisji światła. Iloczyn współczynnika zmierzchowego teleskopu i kwadratu współczynnika transmisji światła nazwano współczynnikiem postrzegania szczegółów w ciemności (FD).
Zdaję sobie sprawę że bezpośrednie przeniesienie tego opracowania na nasze (łowieckie) potrzeby może być obarczone pewnym błędem, ale chyba jest to najlepsze czym obecnie możemy dysponować. Jeśli posłużyć się współczynnikiem opracowanym na potrzeby astronomii może wreszcie da się sensownie porównać 'identyczne' lunety róznych producentów. Przykładowo, dla 30-to latka Zeiss 8x56 będzie mieć współczynnik FD=133, a Meopta o identycznych parametrach FD=107, czyli z grubsza tyle to Zeiss 6x44. Czy jest to krzywdzące dla 'słabszych' producentów, nie wiem. W moim odczuciu powyższe porównanie jest bardzo bliskie prawdy.


15 Dlaczego kolimacja lornetki jest taka ważna?
Lornetka nie jest niczym innym jak układem dwóch sprzęgniętych ze sobą lunet. Ich osie optyczne powinny być ustawione równolegle względem siebie. Tak "zestrojona" lornetka opuszcza fabrykę. W trakcie eksploatacji zdarza się nam czasem upuścić lornetkę lub nią gdzieś mocno stuknąć. Na skutek takiego wypadku wewnątrz lornetki mogą się przemieścić pryzmaty (przy bardzo mocnych uderzeniach potrafią się nawet ukruszyć!). Jeżeli taką lornetkę podniesiemy do oczu to zauważymy że obserwacja sprawia nam pewien dyskomfort - wymaga nienaturalnego "skupienia" wzroku. Przy długotrwałej obserwacji może pojawić się również ból głowy a także nieprzyjemne uczucie towarzyszące kończeniu obserwaci i odrywaniu wzroku od lornetki. Jest to nieomylny objaw tego, że każda połówka lornetki skierowana jest teraz w inne miejsce, a nasz aparat wzroku stara się tego "zeza" zkorygować. Jeżeli mamy wątpliwości to proponuję przeprowadzenie prostego testu: podnosimy lornetkę do oczu i kierujemy ją na pojedyńczy przedmiot -w tym momencie widzimy go poprawnie. Teraz powoli odsuwamy lornetkę od oczu cały czas obserwując ten przedmiot. Jeżeli w pewnym momencie pojawi się podwójny obraz, będzie to oznaczać że lornetka jest rozkolimowana. W przypadku klasycznych lornetek Zeissa nie stanowi to jeszcze powodu do zmartwień -taką lornetkę możemy wysłać do optyka, który z reguły za kwotę poniżej 200 zł ponownie ją skolimuje, przy okazji czyszcząc optykę, poprawi ubytki powłoki lakierniczej na metalowych elementach obudowy oraz uszczelni wnętrze i nasmaruje mechanikę. Po takiej wizycie (oczywiście u sprawdzonego a nie przypadkowego s!) lornetka nie będzie się wiele różniła od takiej która przed laty opuściła fabrykę!


16 Co to jest rozstaw okularów?
Rozstaw okularów podaje nam w mm odległości między środkami okularów lornetki. Rozstaw ten - jak dobrze wiemy, jest regulowany w pewnym zakresie.

No właśnie, w pewnym zakresie. Jest to bardzo ważny parametr mówiący o możliwości dopasowania tego instrumentu optycznego do anatomii obserwatora. Jeżeli chodzi o lornetki porro-pryzmatyczne to rozstaw okularów jest regulowany w bardzo dużym zakresie - praktycznie możemy się tym parametrem nie przejmować.

Inaczej ma się sprawa w lornetkach typu dachowego - tutaj musimy się upewnić że można tak ustawić lornetkę aby rozstaw okularów odpowiadał rozstawowi naszych oczu. Niestety nie każdy z będzie mógł używać każdej lornetki - ale o tym lepiej się przekonać przed zakupem!


36 Na co zwrócić uwagę kupując lornetkę Carl Zeiss Jena?
Najczęściej występujące lornetki Carl Zeiss Jena to Binoctem 7x50 czy też Dekarem 10x50 (oraz Jenoptem 7x50 i 10x50). Nie bez powodu lornetki te zyskały sobie opinię ponadczasowych. Charakteryzują się bardzo dobrymi parametrami optycznymi, małymi zniekształceniami obrazu, bardzo dobrą transmisją i niezłym kontarastem. Posiadają bardzo szerokie pole widzenia.

Oprócz tego charakteryzują się ponadprzeciętną trwałością, łatwo dają się też zdemontować w razie konieczności. Mają jednak i swoje wady:

Pierwszą z nich jest wrażliwość na wstrząsy. Nie posiadają ogumowania oraz mają na sztywno zamocowane pryzmaty układu odwracającego. W przypadku uderzenia pryzmaty mają tendencję do przemieszczania się (wtedy lornetka ulega rozkolimowaniu). Przy mocniejszym wstrząsie pryzmaty ulegają ukruszeniu (patrz poniższe zdjęcie).

ukruszony pryzmat 

Jeśli klikniesz na obrazku to zostaniesz przeniesiony do mojej oferty lornetek.

Drugą jest uszczelnienie lornetki. W wersji orginalnej lornetka jest uszczelniona kitem. Nie jest to złe rozwiązanie, ale z biegiem lat (a nie są to lornetki młode, gdyż zaprzestano ich produkcji w 1991 roku) kit twardnieje. Gdy regulujemy ostrość centralnym pokrętłem, kit ulega zcieraniu i zapyla wnętrze lornetki (uszczelnienie znajduje się właśnie w miejscu gdzie przesuwają się okulary). Jeżeli nasza lornetka jest brudna w środku to nie ma wyjścia - musimy oddać ją do czyszczenia (adresy zakładów optycznych z którymi współpracjuję znajdują się w zakładce "linki").